Brutto a netto – co jest potrącane z pensji?

Składki na ubezpieczenia społeczne (ZUS)

Pierwszym krokiem jest potrącenie z kwoty brutto trzech składek na ubezpieczenia społeczne, finansowanych z kieszeni pracownika:

• emerytalna – 9,76% podstawy (idzie na Twoją przyszłą emeryturę),
• rentowa – 1,50% podstawy (ubezpieczenie na wypadek niezdolności do pracy),
• chorobowa – 2,45% podstawy (z niej finansowany jest m.in. zasiłek chorobowy).

Łącznie daje to 13,71% wynagrodzenia brutto. Przy pensji 8000 zł brutto jest to 1096,80 zł (780,80 zł + 120,00 zł + 196,00 zł). Podstawą naliczania składek jest co do zasady całe wynagrodzenie brutto – warto jednak wiedzieć, że składki emerytalna i rentowa podlegają rocznemu limitowi podstawy (tzw. trzydziestokrotności), więc przy bardzo wysokich zarobkach w trakcie roku przestaje się je pobierać.

Składka zdrowotna – 9%

Drugim potrąceniem jest składka na ubezpieczenie zdrowotne, z której finansowany jest m.in. dostęp do publicznej służby zdrowia. Wynosi 9%, ale liczona jest od podstawy pomniejszonej o składki społeczne. W naszym przykładzie: (8000 zł − 1096,80 zł) × 9% = 621,29 zł.

Warto wiedzieć, że na etacie składki zdrowotnej nie można już odliczyć od podatku – w całości obniża ona kwotę netto. Kiedyś część składki (7,75% podstawy) pomniejszała zaliczkę na PIT, ale ten mechanizm zlikwidowano, co odczuwalnie obniżyło wypłaty „na rękę”. Podstawa składki zdrowotnej nie jest objęta rocznym limitem – płaci się ją od każdej zarobionej złotówki, niezależnie od wysokości wynagrodzenia.

Zaliczka na podatek dochodowy (PIT)

Ostatnim potrąceniem jest zaliczka na PIT. Podstawę opodatkowania oblicza się tak: od kwoty brutto odejmuje się składki społeczne oraz koszty uzyskania przychodu (KUP) – standardowo 250 zł miesięcznie, niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków. Wynik zaokrągla się do pełnych złotych i mnoży przez stawkę podatku – 12% w pierwszym progu skali (do 120 000 zł dochodu rocznie).

Jeśli złożyłeś u pracodawcy oświadczenie PIT-2, od zaliczki odejmowana jest jeszcze kwota zmniejszająca podatek – 300 zł miesięcznie. To nic innego jak miesięczne uwzględnienie kwoty wolnej od podatku: 300 zł to 1/12 rocznej kwoty 3600 zł, czyli 12% od 30 000 zł wolnych od opodatkowania. Bez PIT-2 zaliczka jest wyższa, a nadpłatę odzyskasz dopiero w rocznym rozliczeniu.

Dla 8000 zł brutto: podstawa to 6653 zł (po zaokrągleniu), a zaliczka wynosi 6653 zł × 12% − 300 zł = 498,36 zł.

Przykład: 8000 zł brutto krok po kroku

Zestawmy wszystkie potrącenia dla wynagrodzenia 8000 zł brutto (standardowe KUP, złożony PIT-2, stawka 12%, bez PPK):

• składka emerytalna: 780,80 zł,
• składka rentowa: 120,00 zł,
• składka chorobowa: 196,00 zł,
• składka zdrowotna: 621,29 zł,
• zaliczka na PIT: 498,36 zł,
• wynagrodzenie netto („na rękę”): 5783,55 zł.

Z 8000 zł brutto na konto trafia więc około 5784 zł, czyli nieco ponad 72% kwoty z umowy. Dla porównania: przy 5000 zł brutto wynagrodzenie netto wynosi około 3738 zł. Dokładne wyliczenie dla swojej pensji znajdziesz w naszym kalkulatorze brutto-netto.

Ile naprawdę kosztujesz pracodawcę?

Kwota brutto to nie koniec wydatków firmy. Pracodawca dopłaca z własnych środków kolejne składki: emerytalną (9,76%), rentową (6,50%), wypadkową (1,67%), na Fundusz Pracy (2,45%) oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (0,10%). Razem to około 20,48% ponad pensję brutto.

W przykładzie z 8000 zł brutto całkowity koszt pracodawcy wynosi 9638,40 zł. To właśnie ta kwota – a nie pensja brutto – jest realnym kosztem zatrudnienia pracownika na umowę o pracę. Z punktu widzenia firmy pracownik, który dostaje na rękę 5783,55 zł, kosztuje więc ponad 9600 zł miesięcznie.

Od czego jeszcze zależy kwota netto?

Powyższe wyliczenia to wariant uproszczony, stosowany w naszym kalkulatorze. Na realną wypłatę wpływają też:

• PIT-2 – bez oświadczenia zaliczka jest wyższa o 300 zł miesięcznie,
• podwyższone KUP (300 zł) – przysługują, gdy dojeżdżasz do pracy z innej miejscowości,
• PPK – udział w Pracowniczych Planach Kapitałowych obniża wypłatę o kolejne 2% brutto,
• drugi próg podatkowy – po przekroczeniu 120 000 zł dochodu rocznie nadwyżka jest opodatkowana stawką 32%,
• ulgi – np. ulga dla młodych (do 26. roku życia) zwalnia z PIT przychody do 85 528 zł rocznie.

Jeśli chcesz poznać dokładną kwotę „na rękę” dla swojej sytuacji, najprościej wpisać wynagrodzenie brutto w kalkulatorze – wynik przelicza się automatycznie przy każdej zmianie kwoty.