Rata równa czy malejąca – co się bardziej opłaca?

Na czym polega rata równa?

W systemie rat równych (nazywanych też annuitetowymi) przez cały okres spłaty płacisz tę samą kwotę co miesiąc – o ile nie zmieni się oprocentowanie. To najpopularniejszy wybór w Polsce, bo łatwo zaplanować budżet domowy.

Jest jednak haczyk: na początku większość raty stanowią odsetki, a kapitał spłacasz bardzo wolno. W naszym przykładowym kredycie na 300 000 zł w pierwszej racie 2 216,97 zł aż 1 875 zł to odsetki, a tylko ok. 342 zł pomniejsza dług. Efekt jest zaskakujący: po 10 latach regularnego spłacania, mimo wpłacenia bankowi ponad 266 000 zł, do spłaty pozostaje wciąż ok. 239 000 zł – prawie 80% pierwotnego zadłużenia. Dopiero w kolejnych latach proporcje się odwracają i rata coraz mocniej „gryzie” kapitał.

Na czym polega rata malejąca?

W ratach malejących część kapitałowa jest stała – co miesiąc spłacasz dokładnie 1/300 pożyczonej kwoty (przy 25 latach). Do tego dochodzą odsetki liczone od aktualnego salda zadłużenia. Ponieważ dług systematycznie spada, odsetki są coraz niższe, a wraz z nimi maleje cała rata.

Efekt: pierwsza rata jest wyraźnie wyższa niż rata równa, ale każda kolejna jest niższa. Pod koniec okresu spłacasz znacznie mniej niż w systemie annuitetowym.

Porównanie na konkretnym przykładzie

Weźmy kredyt 300 000 zł, oprocentowany 7,5% w skali roku, na 25 lat (300 rat):

• Raty równe: rata 2 216,97 zł przez cały okres, suma odsetek 365 092 zł,
• Raty malejące: pierwsza rata 2 875,00 zł, ostatnia 1 006,25 zł, suma odsetek 282 187,50 zł.

Różnica w koszcie odsetek to ok. 82 900 zł na korzyść rat malejących. Wynika to z prostego mechanizmu: przy ratach malejących szybciej spłacasz kapitał, więc odsetki naliczane są od mniejszego salda. Możesz sprawdzić oba warianty dla własnych danych w naszym kalkulatorze kredytowym.

Ciekawostka: rata malejąca spada poniżej poziomu raty równej dopiero ok. 9. roku spłaty (w naszym przykładzie od ok. 107. raty). Przez pierwsze lata płacisz więc więcej niż sąsiad z ratą równą – ale to właśnie ta „nadwyżka” sprawia, że oddajesz mniej odsetek.

Pamiętaj, że to wyliczenie przy stałym oprocentowaniu – przy zmiennym WIBOR wysokość rat będzie się zmieniać, ale ogólna relacja między systemami pozostaje taka sama.

Zdolność kredytowa – ukryta przeszkoda

Bank ocenia zdolność kredytową na podstawie pierwszej (najwyższej) raty. W naszym przykładzie przy ratach malejących bank przyjmie do wyliczeń 2 875 zł, a nie 2 217 zł. To oznacza, że przy tym samym dochodzie:

• na raty malejące możesz nie mieć zdolności w ogóle,
• albo bank pożyczy Ci mniejszą kwotę niż przy ratach równych.

W praktyce wielu kredytobiorców po prostu nie ma wyboru – raty równe są jedyną opcją, na którą ich stać na starcie. Część banków też nie oferuje rat malejących przy każdym produkcie. O tym, co jeszcze obniża i podnosi zdolność kredytową, piszemy w artykule Jak zwiększyć zdolność kredytową?.

Dla kogo która opcja?

Raty równe sprawdzą się, gdy:

• cenisz przewidywalność i stałe obciążenie budżetu,
• Twoja zdolność kredytowa jest na granicy wymaganej kwoty,
• spodziewasz się wzrostu dochodów w przyszłości,
• planujesz nadpłacać kredyt – nadpłaty skracają okres i obniżają koszt odsetek.

Raty malejące warto rozważyć, gdy:

• masz zapas zdolności kredytowej i stać Cię na wyższą pierwszą ratę,
• chcesz zapłacić jak najmniej odsetek w całym okresie,
• za kilkanaście lat przewidujesz niższe dochody (np. przejście na emeryturę) – wtedy rata będzie już znacznie niższa.

Podsumowanie

Raty malejące są tańsze – na kredycie 300 000 zł różnica to blisko 83 000 zł odsetek. Raty równe są wygodniejsze i dostępne dla większej liczby kredytobiorców. Niezależnie od wyboru najskuteczniejszą metodą obniżenia kosztu kredytu jest regularne nadpłacanie oraz negocjowanie marży. Zanim zdecydujesz, policz oba warianty dla swojej kwoty i okresu spłaty.

Warto też pamiętać, że system spłaty to nie decyzja na całe życie kredytu. Każda nadpłata pomniejsza kapitał, od którego naliczane są odsetki, więc działa korzystnie w obu wariantach. Przy ratach równych bank zwykle pozwala wybrać, czy nadpłata ma obniżyć kolejne raty, czy skrócić okres spłaty – ta druga opcja daje większą oszczędność na odsetkach. Konkretną kwotę oszczędności sprawdzisz w kalkulatorze nadpłaty kredytu .